Op 17 juli 2026 heeft de Hoge Raad een voor de praktijk belangrijk arrest gewezen over de onderlinge verdeling van gemeenschappelijke inkomensbestanddelen tussen fiscale partners. De hoogste rechter oordeelt dat fiscale partners een eerder gekozen verdeling nog kunnen wijzigen zolang (ook) de navorderingsaanslagen van beide partners nog niet onherroepelijk vaststaan. Opvallend is dat deze mogelijkheid niet beperkt blijft tot het inkomensbestanddeel waarop de navordering betrekking heeft.
Vrije verdeling tussen fiscale partners
Fiscale partners mogen verschillende gezamenlijke inkomens- en vermogensbestanddelen vrij onderling verdelen. Denk bijvoorbeeld aan:
- inkomsten uit eigen woning
- inkomen uit aanmerkelijk belang
- bepaalde persoonsgebonden aftrekposten
- de gezamenlijke grondslag sparen en beleggen in box 3
Door een slimme verdeling kan de totale belastingdruk binnen het huishouden worden verminderd. Artikel 2.17 Wet IB 2001 biedt fiscale partners daarom de mogelijkheid om een eenmaal gemaakte keuze onder voorwaarden later nog aan te passen.
Wat speelde er in deze zaak?
In de procedure bleek na het overlijden van een echtgenoot dat in de aangiften inkomstenbelasting 2018 te veel hypotheekrente in aftrek was gebracht. De weduwe en de erfgenamen dienden vervolgens herziene aangiften in. Daarbij verminderden zij niet alleen de aftrek eigen woning, maar kozen zij ook voor een andere onderlinge verdeling van dit inkomstenbestanddeel.
De inspecteur volgde de lagere hypotheekrenteaftrek en legde navorderingsaanslagen op, maar weigerde rekening te houden met de gewijzigde onderlinge verdeling. Volgens de Belastingdienst kon de verdeling niet meer worden aangepast omdat dit inkomensbestanddeel al in de oorspronkelijke definitieve aanslagen was verwerkt.
Oordeel van de Hoge Raad
De Hoge Raad volgt dit standpunt niet. Volgens de rechter kan de onderlinge verdeling van gemeenschappelijke inkomensbestanddelen nog worden gewijzigd zolang zowel de aanslag van de belastingplichtige als die van de partner nog niet onherroepelijk vaststaat. Daarbij maakt het geen verschil of het betreffende inkomensbestanddeel al eerder in een definitieve aanslag was opgenomen.
De staatssecretaris voerde in cassatie aan dat deze uitleg ongewenste gevolgen kan hebben. Belastingplichtigen zouden door het indienen van een aangepaste aangifte een navordering kunnen uitlokken en vervolgens de volledige verdeling van gezamenlijke posten kunnen herzien. De Hoge Raad ziet alleen geen ruimte om op grond van deze praktische bezwaren af te wijken van de duidelijke wettekst.
Belang voor de adviespraktijk
Het arrest biedt fiscale partners meer flexibiliteit dan tot nu toe vaak werd aangenomen. Wanneer vanwege een correctie een navorderingsaanslag wordt opgelegd, moet niet alleen worden gekeken naar de directe fiscale gevolgen van die correctie. Ook de bestaande verdeling van gezamenlijke inkomens- en vermogensbestanddelen verdient opnieuw aandacht.
In bepaalde situaties kan een gewijzigde verdeling leiden tot een gunstiger eindresultaat. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer één van de partners een hoger marginaal belastingtarief heeft of wanneer een andere verdeling gevolgen heeft voor heffingskortingen, verliesverrekening of box 3-posities. De mogelijkheid om de verdeling te herzien kan daardoor fiscaal aantrekkelijk zijn.
Mogelijke betekenis voor box 3
De staatssecretaris waarschuwde in deze procedure voor een mogelijke fiscale ‘achterdeur’. Zijn vrees was dat belastingplichtigen bewust een fout uit een eerdere aangifte zouden melden om een navorderingsaanslag uit te lokken. Vervolgens zou de heropende wijzigingsmogelijkheid (kunnen) worden gebruikt om niet alleen de gecorrigeerde post, maar ook de verdeling van het box 3-vermogen alsnog aan te passen. Hierdoor zou mogelijk aanvullend box 3-rechtsherstel worden bereikt voor jaren waarvan de oorspronkelijke aanslagen al onherroepelijk vaststonden.
De Hoge Raad erkent dat dergelijke situaties denkbaar zijn, maar acht dit geen reden voor een beperktere uitleg van de wet. Bovendien geldt dat van navordering alleen sprake kan zijn als daadwerkelijk te weinig belasting is geheven.
Of deze uitspraak in de praktijk daadwerkelijk nieuwe mogelijkheden biedt binnen lopende box 3-dossiers moet per situatie worden beoordeeld. Wel laat het arrest zien dat de wet op dit punt ruim wordt uitgelegd.
Conclusie
Met het arrest van 17 juli 2026 bevestigt de Hoge Raad dat fiscale partners een eerder gekozen onderlinge verdeling van gemeenschappelijke inkomensbestanddelen kunnen wijzigen zolang de navorderingsaanslagen van beide partners niet onherroepelijk vaststaan. Deze mogelijkheid geldt ook wanneer het betreffende inkomensbestanddeel al was verwerkt in een eerder onherroepelijk vaststaande aanslag.
Voor adviseurs betekent dit dat bij navorderingssituaties niet uitsluitend aandacht moet worden besteed aan de correctie zelf. Het kan eveneens zinvol zijn om de totale verdeling van gezamenlijke inkomens- en vermogensbestanddelen opnieuw door te rekenen. Het arrest biedt daarvoor meer ruimte dan eerder vaak werd verondersteld.
Meer weten?
Tijdens ons webinar Kwartaalupdate fiscaal algemeen op 24 september 2026 behandelen wij de belangrijkste fiscale actualiteiten.
Hulp nodig? Neem contact op met onze fiscalisten!
