In de praktijk komt het regelmatig voor dat participaties in een besloten cv, maatschap, vof of onverdeelde boedel als één totaalbedrag in box 3 worden opgenomen. Dat lijkt overzichtelijk, maar sluit niet aan bij de wettelijke systematiek. Bovendien kan dit tot een hogere heffing leiden, zeker wanneer binnen de structuur verschillende soorten vermogensbestanddelen aanwezig zijn.
We leggen je de juiste verwerking in box 3 uit en laat zien waarom specificeren meestal noodzakelijk en soms gunstiger is.
Fiscaal transparante cv’s sinds 2025
Sinds 1 januari 2025 zijn alle commanditaire vennootschappen fiscaal transparant, tenzij sprake is van een fonds voor gemene rekening. Door deze wijziging worden bezittingen en schulden van de cv rechtstreeks toegerekend aan de vennoten, naar rato van hun gerechtigdheid. Het maakt daarbij geen verschil of iemand beherend of commanditair vennoot is.
In box 3 wordt daarom niet de (saldo)waarde van de participatie als geheel opgenomen, maar het aandeel in de afzonderlijke bezittingen en schulden. Een banktegoed wordt als banktegoed verwerkt, een verhuurd pand volgens de regels van hoofdstuk 5 Wet IB 2001 en effecten voor de waarde in het economisch verkeer. Ook bij toepassing van de tegenbewijsregeling wordt uitgegaan van de waardeveranderingen van de onderliggende activa en passiva.
Maatschap en vof: dezelfde benadering
Voor de maatschap en vennootschap onder firma geldt hetzelfde. De participatie wordt fiscaal niet als zelfstandig vermogensbestanddeel gezien. In box 3 wordt daarom steeds het aandeel in de afzonderlijke bezittingen en schulden aangegeven. Deze benadering sluit beter aan bij de juridische en fiscale realiteit, omdat maten en vennoten gezamenlijk eigenaar zijn van het vermogen.
Onverdeelde boedels: geen verzamelpost toegestaan
Bij een onverdeelde boedel, zoals een nalatenschap of een huwelijksgemeenschap, moet iedere gerechtigde zijn aandeel in de afzonderlijke vermogensbestanddelen opnemen in box 3. De boedel vormt namelijk géén economische eenheid in de zin van artikel 5.19 Wet IB 2001. Er is geen functionele samenhang tussen de verschillende bezittingen en schulden; ieder onderdeel moet afzonderlijk worden aangegeven. Een verzamelpost ‘aandeel in nalatenschap’ past daar dus niet bij.
Dat geldt ook voor een inkomstenbelastingschuld van de erflater. Die schuld hoort op grond van het Burgerlijk Wetboek wel tot de nalatenschap, maar blijft ook na aanvaarding een verplichting die voortvloeit uit de inkomstenbelasting. Daardoor kwalificeert zij als een schuld als bedoeld in artikel 5.3, derde lid, onderdeel c, Wet IB 2001. Het gevolg: de schuld telt niet mee als aftrekbare schuld in box 3 en verlaagt de rendementsgrondslag van de erfgenamen niet.
Certificaten en STAK‑structuren
Certificaten van aandelen die door een stichting administratiekantoor zijn uitgegeven, worden in box 3 aangemerkt als rechten die betrekking hebben op aandelen. In de aangifte wordt uitsluitend de waarde van de certificaten opgenomen, niet de waarde van de onderliggende activa.
Ook onroerende zaken kunnen worden gecertificeerd. In dat geval is de STAK juridisch eigenaar en zijn de certificaathouders economisch gerechtigd tot het vastgoed. Voor box 3 wordt dan uitsluitend de (saldo)waarde van de certificaten opgegeven.
Uitsplitsing soms nadelig door schulden
De wettelijke verplichting om transparante structuren per vermogensbestanddeel te verwerken, laat weinig ruimte voor keuze in de aangifte. Toch kan deze benadering in bepaalde situaties ongunstiger uitpakken dan een verzamelpost. Dat speelt vooral wanneer binnen een participatie of boedel meer of evenveel schulden dan bezittingen aanwezig zijn.
Een schuld wordt in box 3 altijd verwerkt tegen het algemene schuldenforfait, terwijl de bijbehorende bezittingen onder uiteenlopende forfaits kunnen vallen. Wanneer een participatie bijvoorbeeld voornamelijk bestaat uit zwaar gefinancierd vastgoed, kan de som van de afzonderlijke waarderingen leiden tot een hogere belastingdruk dan wanneer het saldo als geheel zou worden meegenomen. Hoewel salderen in deze situaties dus fiscaal aantrekkelijker zou zijn, biedt de wet daarvoor geen mogelijkheid.
Conclusie
Participaties in cv’s, maatschappen, vof’s en onverdeelde boedels moeten voor box 3 worden verwerkt op basis van de onderliggende bezittingen en schulden. De participatie zelf vormt geen zelfstandig vermogensbestanddeel. Alleen bij STAK‑certificaten wordt één waarde opgenomen. Deze systematiek voorkomt niet alleen fouten, maar geeft een zuiverder beeld van het vermogen in box 3.
Tegelijkertijd verdient het aandacht dat de afzonderlijke verwerking juist bij zwaar gefinancierde structuren een minder gunstige uitkomst kan geven. Een goede analyse van de totale box‑3‑positie blijft daarom belangrijk. Dit geldt ook voor de afweging tussen forfaitaire heffing of heffing op basis van werkelijk rendement.
Hulp nodig?
Het team Fiscaal helpt je graag!
Stuur een mail aan fiscaal@auxiliumadviesgroep.nl.
